Home » Blog » Profilaktyka i pielęgnacja stopy cukrzycowej

Profilaktyka i pielęgnacja stopy cukrzycowej

Profilaktyka i pielęgnacja stopy cukrzycowej

Osoby chore na cukrzycę powinny szczególnie dokładnie obserwować swoje stopy i dbać o nie. Długotrwale podniesiony poziom cukru we krwi może spowodować uszkodzenie naczyń i nerwów w kończynach dolnych, co z kolei może stać się powodem różnych problemów na stopach. 

Regularne, profilaktyczne zabiegi w gabinecie podologicznym mogą skutecznie opóźnić lub wręcz uchronić przed rozwojem tych chorób następczych.

Zespół stopy cukrzycowej to objawy chorobowe związane z diabetes mellitus typu 2, czyli tzw. cukrzycą starczą. Prowadzi do niego wiele różnych czynników.

Jednym z nich są uszkodzenia naczyń krwionośnych oraz zakończeń nerwowych w całym organizmie, także w stopach. Może to być powodem niezauważenia małych skaleczeń skóry stóp. Niezauważone oznacza nieleczone. Uszkodzenia naczyń krwionośnych sprawiają, że rany u pacjentów z cukrzycą goją się dużo trudniej, niż u zdrowych osób.

Oba rodzaje dysfunkcji występujących jednocześnie prowadzą do powstawania ognisk zapalnych szybko się pogarszających i trudnych do zahamowania.

Ryzyko rozwinięcia zespołu stopy cukrzycowej wzrasta wraz z czasem trwania choroby oraz z nieprawidłowym ustawieniem poziomu cukru we krwi. Rozwój podopatii cukrzycowej (inna nazwa zespołu stopy cukrzycowej) bywa niepostrzegana, ponieważ chory traci zdolność odczuwania. Niekiedy dopiero rany i owrzodzenia zostają odkryte.

Tego rodzaju komplikacji można uniknąć stosując się do pewnych zasad. Profilaktyka jest w tym wypadku bardzo ważna i skuteczna. Profilaktyczne zabiegi podologiczne przedstawimy na końcu artykułu.

 

Przyczyny powstawania stopy cukrzycowej

Diabetyczne uszkodzenie nerwów: neuropatia

Jednym z najważniejszych i najczęstszych (50%) czynników który prowadzi do zespołu stopy cukrzycowej jest diabetyczne uszkodzenie nerwów, tzw. neuropatia (gdy uszkodzeniu uległy nerwy jednego rodzaju, np. przewodzące informacje o zmianach temperatury), bądź polineuropatia (gdy uszkodzeniu uległy nerwy kilku rodzajów).

Polineuropatia cukrzycowa dotyczy nerwów odpowiedzialnych za przesyłanie do mózgu informacji o:

  • drażnieniu powierzchownym, tj. tarciu, ucisku
  • drażnieniu głębokim, tj. skaleczeniu, bólu
  • zmianach temperatury

W związku z tym dochodzi do:

  • redukcji potu – stąd suchość skóry
  • nieodczuwania bólu i zmian temperatury
  • skracania mięśni prostowników i deformacji stóp

 

Uszkodzenie naczyń krwionośnych: miażdżycą lub makroangiopatią

Drugim bardzo istotnym czynnikiem (15%) powodującym rozwój zespołu stopy cukrzycowej jest uszkodzenie naczyń krwionośnych, które prowadzi do poważnych zaburzeń ukrwienia kończyn dolnych, a szczególnie stóp, gdyż są one najbardziej oddalone od centrum dowodzenia – mózgu. Zmiany te nazywane są miażdżycą lub makroangiopatią. Określenie to dotyczy zarówno naczyń tętniczych, jak i żylnych. Przedrostek makro- odnosi się do dużych naczyń krwionośnych. Mikroangiopatia dotyczy natomiast najmniejszych naczyń krwionośnych znajdujących się w:

  • sercu (ryzyko choroby wieńcowej, zawału)
  • mózgu (ryzyko wylewu)
  • oku (ryzyko retinopatii)
  • nerkach (ryzyko nefropatii)

 

Zmiany deformacyjne w stopach u diabetyków

Trzecim istotnym czynnikiem są zmiany deformacyjne zachodzące w stopach nie tylko u diabetyków. Deformacje stóp, które dotyczą chorych na cukrzycę, polegają na postępującym zespole diabetycznej osteopatii. Natomiast zmiany szkieletu stopy prowadzą do całego łańcucha zmian: wadliwego ustawienia kości powodującego zmiany w obciążeniu punktów na stopach, czyli przeciążeniu miejsc, które na takie uciski nie są przygotowane. Listę najważniejszych przyczyn wywołujących syndrom stopy cukrzycowej zamykają czynniki zewnętrzne tj.:

  • noszenie niewłaściwego obuwia
  • nadwaga
  • niekorzystny dla stóp rodzaj wykonywanej pracy.

W normalnych warunkach takie nadmierne obciążenie stóp powoduje bolesność, jednak u pacjentów chorych na neuropatię nerwy przewodzące informacje o bólu zostały porażone. Z tego powodu ból i ucisk nie są rejestrowane wystarczająco szybko. W rezultacie powstające rany czy uszkodzenia nie bolą, a infekcje wywołane bakteriami znajdującymi się na powierzchni skóry rozpoznawane są zbyt późno. Jeśli pacjent na dodatek cierpi również na zaburzenia ukrwienia, rany długo się nie goją, zwłaszcza gdy przyczyny ich powstania (drażnienie, ucisk) nie zostały usunięte.

Rany powstają podczas banalnych stłuczeń, uszkodzeń czy zadrapań naskórka spowodowanych noszeniem niewłaściwie dobranego obuwia lub po uderzeniach o ostry kant np. mebla.

Głębokie, podobne do dziur wrzody mogą ulegać zainfekowaniu bakteriami przetrwalnikowymi, które uniemożliwiają normalne zamknięcie i zagojenie rany. W ten sposób dochodzi do permanentnego zagrożenia sepsą, czyli zatruciem krwi. W Niemczech z tego powodu amputuje się rocznie ok. 60 tys. palców lub całych stóp.

Palce lub stopy średnio co dziesiątego chorego na cukrzycę wymagają amputacji. Na podstawie danych AOK (niem. kasy chorych) oraz badań przeprowadzonych w Szwecji i USA można przyjąć, że ok. 14% wszystkich diabetyków trafia co roku pod opiekę chirurga. Obecnie w Niemczech liczba ta to 120 tys. chorych na owrzodzenie cukrzycowe lub\i poddanych amputacji (na 11 mln diabetyków).

U osób chorych na cukrzycę ryzyko powstania chronicznej rany na kończynach dolnych jest od 20 do 50 razy większe niż u niediabetyków.

Według danych AOK więcej niż połowa amputacji u diabetyków spowodowana jest uszkodzeniem tkanki w trakcie nieprawidłowo wykonanego pedicure’u oraz noszeniem źle dobranego obuwia.

Właśnie dlatego, że diabetycy nie zauważają skaleczeń, a ryzyko infekcji jest u nich szczególnie wysokie, pielęgnacja stóp wymaga wyjątkowej ostrożności i odpowiedzialności. Powinna być powierzona dobrze wykształconym fachowców – podologom. Przy wyborze butów dla diabetyków należy się kierować nie modą, lecz rozsądkiem, nawet jeśli choremu wydaje się, że modne buty dobrze pasują. Źle wyprofilowane obuwie wykonane ze słabej jakości materiałów wcale nie jest tak samo wygodne, a za nieodczuwanie różnicy odpowiada neuropatia. 

Umów konsultację

 

O czym musi wiedzieć diabetyk

  • Zmiany w szkielecie stopy i wadliwe ustawienie powodują, że na niektóre miejsca działa silny ucisk i powstają przeciążenia. Te z kolei prowadzą do uszkodzeń tkanek i skaleczeń.
  • Polineuropatia cukrzycowa sprawia, że chorzy nie zauważają drobnych skaleczeń powstałych podczas niefachowego pedicure’u. Również modzele czy odciski powstałe wskutek noszenia niewłaściwego obuwia bywają zauważane zbyt późno albo nie są traktowane odpowiednio poważnie, skoro nie bolą. Właśnie ten moment bagatelizowania pewnych objawów jest początkiem dalszych komplikacji.
  • Niedostateczne ukrwienie stóp spowodowane złogami (czy to w wyniku cukrzycy, wysokiego ciśnienia krwi, wysokiego poziomu cholesterolu, używania nikotyny) sprawia, że skóra staje się coraz cieńsza (skóra pergaminowata). Złe ukrwienie spowalnia procesy gojenia ran.
  • Zaburzenia ukrwienia i polineuropatia prowadzą do redukcji potu. Z tego powodu skóra staje się sucha, nieelastyczna, podatna na pęknięcia, a miejsca przeciążone intensywnie rogowacieją, aby ochronić wrażliwą tkankę poniżej miejsca ucisku.
  • Ponad połowy amputacji można by uniknąć, gdyby wykonanie pedicure’u u diabetyków powierzyć fachowcom.

 
 

Właściwe postępowanie aby uniknąć zespołu stopy cukrzycowej

W celu uniknięcia zagrożeń i utrzymania ryzyka na jak najniższym poziomie, diabetycy powinni przestrzegać reguł właściwego postępowania, na które składają się:

  • regularne kontrole stóp
  • ochrona stóp przed skaleczeniami i urazami
  • odpowiednia pielęgnacja stóp (najlepiej powierzona podologowi)

 

Objawy polineuropatii na stopach

  • brak czucia (martwota), pieczenie, mrowienie w palcach i całych stopach
  • wrażenie chodzenia po wacie oraz poczucie, że stopy są zimne, choć w rzeczywistości wcale tak nie jest
  • bóle spoczynkowe, głównie nocne, ustępujące podczas obciążenia lub chodzenia
  • puchnięcie stawów oraz wyraźnie zwiększona skłonność do nadmiernego rogowacenia skóry i grzybicy paznokci
  • redukcja lub całkowita utrata odczuwania bólu i zmian temperatur.

 

Objawy miażdżycy na stopach

  • zimne stopy
  • cienka, pergaminowata skóra o blado-sinym zabarwieniu
  • zjawisko powstawania dołków w skórze (po uciśnięciu skóry palcem pozostaje w niej czerwonawe wgłębienie niedające się wygładzić dłonią)
  • bóle łydek bądź skurcze pojawiające się podczas chodzenia i ustępujące po zatrzymaniu się („choroba okien wystawowych” – chromanie przestankowe, claudicatio intermittens)

W obu wypadkach: polineuropatii oraz miażdżycy bardzo dobrze rezultaty mogą przynieść serie kąpieli metodą Schiele. Pobudzają one znacznie krążenie najpierw w stopach a z czasem w całym organizmie. Poprawa krążenia oznacza lepsze odżywienie wszystkich tkanek: skóry, kości, nerwów.

Umów konsultację

 

Profilaktyka stopy cukrzycowej 

Najważniejsze elementy profilaktyki stopy cukrzycowej

  • prawidłowa pielęgnacja stóp
  • noszenie dobrze dobranego obuwia
  • wkładki korygujące i podtrzymujące sklepienie

Wkładki wykonywane metodą Jurtin medical® oprócz indywidualnego dopasowania do każdej stopy mogą dodatkowo zostać tak opracowane, by odciążały miejsca przeciążeń na stopach.

Środki zapobiegawcze mające powstrzymać rozwój zespołu stopy cukrzycowej powinny być stosowane przez wszystkich diabetyków, u których wystąpiły już ograniczenie czucia lub zaburzenia ukrwienia.

Powinno się przykładać dużą wagę do dobrej pielęgnacji skóry – również jeśli chodzi o obserwację miejsc narażonych na urazy.

Do przeprowadzenia pedicure’u – skracania paznokci czy usuwania nagniotków i modzeli – chorzy, a także pedikiurzyści nie powinni używać ostrych narzędzi, lecz jedynie pilników do paznokci oraz pumeksów. Instrumenty specjalistyczne takie jak cęgi i skalpele przeznaczone są tylko dla wykwalifikowanych specjalistów – podologów.

Kremów pielęgnacyjnych nie należy wsmarowywać w przestrzenie międzypalcowe, a powierzchnie stóp powinny być regularnie (raz lub dwa razy dziennie) masowane z wykorzystaniem odpowiednio dobranych preparatów.

Ewentualna grzybica skóry wymaga konsekwentnego leczenia, a przestrzenie międzypalcowe należy osuszać szczególnie starannie.

Należy nosić obuwie wystarczająco szerokie oraz miękkie i za pomocą lusterka powiększającego z teleskopem codziennie sprawdzać, czy na stopach nie powstały skaleczenia.

 

Zalecane metody zapobiegawcze

  • Należy codziennie kontrolować skaleczenia, otarcia, miejsca ucisku. Opuchlizny dokładnie obmacywać dłońmi, by ustalić, czy ich przyczyną nie są ciała obce. Taką kontrolę należy przeprowadzać również po dłuższych wędrówkach lub noszeniu nowych butów.
  • Zaleca się codzienne mycie stóp letnią wodą (przy czym kąpiele stóp nie powinny trwać dłużej niż trzy minuty) i dokładne osuszanie skóry ze szczególnym uwzględnieniem przestrzeni międzypalcowych.
  • Na skórę stóp dobrze jest codziennie nakładać odpowiednio dobrany krem utrzymujący jej elastyczność i zapobiegający pęknięciom oraz rozpadlinom skórnym.
  • Nie wolno smarować przestrzeni pomiędzy palcami. Krem powinien dobrze wchłaniać się w skórę i nie pozostawiać płaszcza tłuszczowego.
  • Najodpowiedniejszymi preparatami są pianki lub kremy zawierające mocznik w stężeniu 5–10%.

 

Profilaktyczne zabiegi podologiczne u pacjentów z grupy ryzyka w gabinecie podologicznym

Polegają one na regularnym „przeglądzie” stóp przez fachowca podologa. Podczas pierwszego takiego zabiegu powinien być wykonany tzw. screening pododiabetologiczny, podczas którego stopy pacjenta badane są pod kątem naczyniowym, neurologicznym, dermatologicznym oraz ortopedycznym. Oceniany jest stan naczyń krwionośnych, ich pulsy, wygląd skóry i paznokci, ruchomość poszczególnych stawów stóp oraz wrażliwość nerwów odpowiedzialnych za przenoszenie informacji o drażnieniu powierzchownym, głębokim, zmianach temperatury.

Badania neurologiczne przeprowadzane są przy zastosowaniu odpowiednich narzędzi:

  • Monofilamentu – kontrola drażnienia powierzchniowego
  • Tip–Term – kontrola zmian temperatury
  • Kamerton podologiczny – kontrola drażnienia głębokiego

 

Standardowy zabieg podologiczny wykonywany być powinien co 4 – 6 tygodni i składdać się z następujących elementów:

  • Ocena aktualnego stanu stóp
  • skrócenie i oszlifowanie płytek paznokciowych
  • oczyszczenie wałów paznokciowych
  • opracowanie naskórka
  • usunięcie ewentualnych rogowaceń: modzeli, odcisków, pęknięć na piętach i między palcami
  • masaż z odpowiednio dobranym preparatem
  • poradnictwo dotyczące obuwia, tekstyliów i pielęgnacji w domu

Umów konsultację

 

Strona

Wkładki ortopedyczne

Cierpisz na bóle stóp, kolan, bioder lub kręgosłupa? Nasze indywidualne wkładki ortopedyczne mogą być właściwym rozwiązaniem dla Ciebie.

Czytaj dalej

Blog

10 najczęstszych błędów przy pielęgnacji stóp

Wielu naszych pacjentów cierpi z powodu problemów ze stopami, do których sami się przyczynili. Samodzielna pielęgnacja stóp w domu, aby nie zaszkodziła, wymaga przestrzegania pewnych reguł.

Czytaj dalej

Blog

Haluks: Jak sobie pomóc z paluchem koślawym?

Paluch koślawy lub haluks - dlaczego powstaje i jak uniknąć skutków tej deformacji stóp? Na te oraz inne pytania odpowiadamy w naszym artykule.

Czytaj dalej

Blog

10 kluczowych zasad dbania o stopy w przypadku cukrzycy

Regularne zabiegi podologiczne są dla osób z cukrzycą żywotnie ważne. To nie zastąpi jednak codziennej, samodzielnej domowej pielęgnacji.

Czytaj dalej

Zadzwoń Napisz