Zespół stopy cukrzycowej to objawy chorobowe związane z diabetes mellitus typu 2, czyli tzw. cukrzycą starczą. Prowadzi do niego wiele różnych czynników.
Jednym z nich są uszkodzenia naczyń krwionośnych oraz zakończeń nerwowych w całym organizmie, także w stopach. Może to być powodem niezauważenia małych skaleczeń skóry stóp. Niezauważone oznacza nieleczone. Uszkodzenia naczyń krwionośnych sprawiają, że rany u pacjentów z cukrzycą goją się dużo trudniej, niż u zdrowych osób.
Oba rodzaje dysfunkcji występujących jednocześnie prowadzą do powstawania ognisk zapalnych szybko się pogarszających i trudnych do zahamowania.
Ryzyko rozwinięcia zespołu stopy cukrzycowej wzrasta wraz z czasem trwania choroby oraz z nieprawidłowym ustawieniem poziomu cukru we krwi. Rozwój podopatii cukrzycowej (inna nazwa zespołu stopy cukrzycowej) bywa niepostrzegana, ponieważ chory traci zdolność odczuwania. Niekiedy dopiero rany i owrzodzenia zostają odkryte.
Tego rodzaju komplikacji można uniknąć stosując się do pewnych zasad. Profilaktyka jest w tym wypadku bardzo ważna i skuteczna. Profilaktyczne zabiegi podologiczne przedstawimy na końcu artykułu.
Jednym z najważniejszych i najczęstszych (50%) czynników który prowadzi do zespołu stopy cukrzycowej jest diabetyczne uszkodzenie nerwów, tzw. neuropatia (gdy uszkodzeniu uległy nerwy jednego rodzaju, np. przewodzące informacje o zmianach temperatury), bądź polineuropatia (gdy uszkodzeniu uległy nerwy kilku rodzajów).
Polineuropatia cukrzycowa dotyczy nerwów odpowiedzialnych za przesyłanie do mózgu informacji o:
W związku z tym dochodzi do:
Drugim bardzo istotnym czynnikiem (15%) powodującym rozwój zespołu stopy cukrzycowej jest uszkodzenie naczyń krwionośnych, które prowadzi do poważnych zaburzeń ukrwienia kończyn dolnych, a szczególnie stóp, gdyż są one najbardziej oddalone od centrum dowodzenia – mózgu. Zmiany te nazywane są miażdżycą lub makroangiopatią. Określenie to dotyczy zarówno naczyń tętniczych, jak i żylnych. Przedrostek makro- odnosi się do dużych naczyń krwionośnych. Mikroangiopatia dotyczy natomiast najmniejszych naczyń krwionośnych znajdujących się w:
Trzecim istotnym czynnikiem są zmiany deformacyjne zachodzące w stopach nie tylko u diabetyków. Deformacje stóp, które dotyczą chorych na cukrzycę, polegają na postępującym zespole diabetycznej osteopatii. Natomiast zmiany szkieletu stopy prowadzą do całego łańcucha zmian: wadliwego ustawienia kości powodującego zmiany w obciążeniu punktów na stopach, czyli przeciążeniu miejsc, które na takie uciski nie są przygotowane. Listę najważniejszych przyczyn wywołujących syndrom stopy cukrzycowej zamykają czynniki zewnętrzne tj.:
W normalnych warunkach takie nadmierne obciążenie stóp powoduje bolesność, jednak u pacjentów chorych na neuropatię nerwy przewodzące informacje o bólu zostały porażone. Z tego powodu ból i ucisk nie są rejestrowane wystarczająco szybko. W rezultacie powstające rany czy uszkodzenia nie bolą, a infekcje wywołane bakteriami znajdującymi się na powierzchni skóry rozpoznawane są zbyt późno. Jeśli pacjent na dodatek cierpi również na zaburzenia ukrwienia, rany długo się nie goją, zwłaszcza gdy przyczyny ich powstania (drażnienie, ucisk) nie zostały usunięte.
Rany powstają podczas banalnych stłuczeń, uszkodzeń czy zadrapań naskórka spowodowanych noszeniem niewłaściwie dobranego obuwia lub po uderzeniach o ostry kant np. mebla.
Głębokie, podobne do dziur wrzody mogą ulegać zainfekowaniu bakteriami przetrwalnikowymi, które uniemożliwiają normalne zamknięcie i zagojenie rany. W ten sposób dochodzi do permanentnego zagrożenia sepsą, czyli zatruciem krwi. W Niemczech z tego powodu amputuje się rocznie ok. 60 tys. palców lub całych stóp.
Palce lub stopy średnio co dziesiątego chorego na cukrzycę wymagają amputacji. Na podstawie danych AOK (niem. kasy chorych) oraz badań przeprowadzonych w Szwecji i USA można przyjąć, że ok. 14% wszystkich diabetyków trafia co roku pod opiekę chirurga. Obecnie w Niemczech liczba ta to 120 tys. chorych na owrzodzenie cukrzycowe lub\i poddanych amputacji (na 11 mln diabetyków).
U osób chorych na cukrzycę ryzyko powstania chronicznej rany na kończynach dolnych jest od 20 do 50 razy większe niż u niediabetyków.
Według danych AOK więcej niż połowa amputacji u diabetyków spowodowana jest uszkodzeniem tkanki w trakcie nieprawidłowo wykonanego pedicure’u oraz noszeniem źle dobranego obuwia.
Właśnie dlatego, że diabetycy nie zauważają skaleczeń, a ryzyko infekcji jest u nich szczególnie wysokie, pielęgnacja stóp wymaga wyjątkowej ostrożności i odpowiedzialności. Powinna być powierzona dobrze wykształconym fachowców – podologom. Przy wyborze butów dla diabetyków należy się kierować nie modą, lecz rozsądkiem, nawet jeśli choremu wydaje się, że modne buty dobrze pasują. Źle wyprofilowane obuwie wykonane ze słabej jakości materiałów wcale nie jest tak samo wygodne, a za nieodczuwanie różnicy odpowiada neuropatia.
W celu uniknięcia zagrożeń i utrzymania ryzyka na jak najniższym poziomie, diabetycy powinni przestrzegać reguł właściwego postępowania, na które składają się:
W obu wypadkach: polineuropatii oraz miażdżycy bardzo dobrze rezultaty mogą przynieść serie kąpieli metodą Schiele. Pobudzają one znacznie krążenie najpierw w stopach a z czasem w całym organizmie. Poprawa krążenia oznacza lepsze odżywienie wszystkich tkanek: skóry, kości, nerwów.
Najważniejsze elementy profilaktyki stopy cukrzycowej
Wkładki wykonywane metodą Jurtin medical® oprócz indywidualnego dopasowania do każdej stopy mogą dodatkowo zostać tak opracowane, by odciążały miejsca przeciążeń na stopach.
Środki zapobiegawcze mające powstrzymać rozwój zespołu stopy cukrzycowej powinny być stosowane przez wszystkich diabetyków, u których wystąpiły już ograniczenie czucia lub zaburzenia ukrwienia.
Powinno się przykładać dużą wagę do dobrej pielęgnacji skóry – również jeśli chodzi o obserwację miejsc narażonych na urazy.
Do przeprowadzenia pedicure’u – skracania paznokci czy usuwania nagniotków i modzeli – chorzy, a także pedikiurzyści nie powinni używać ostrych narzędzi, lecz jedynie pilników do paznokci oraz pumeksów. Instrumenty specjalistyczne takie jak cęgi i skalpele przeznaczone są tylko dla wykwalifikowanych specjalistów – podologów.
Kremów pielęgnacyjnych nie należy wsmarowywać w przestrzenie międzypalcowe, a powierzchnie stóp powinny być regularnie (raz lub dwa razy dziennie) masowane z wykorzystaniem odpowiednio dobranych preparatów.
Ewentualna grzybica skóry wymaga konsekwentnego leczenia, a przestrzenie międzypalcowe należy osuszać szczególnie starannie.
Należy nosić obuwie wystarczająco szerokie oraz miękkie i za pomocą lusterka powiększającego z teleskopem codziennie sprawdzać, czy na stopach nie powstały skaleczenia.
Polegają one na regularnym „przeglądzie” stóp przez fachowca podologa. Podczas pierwszego takiego zabiegu powinien być wykonany tzw. screening pododiabetologiczny, podczas którego stopy pacjenta badane są pod kątem naczyniowym, neurologicznym, dermatologicznym oraz ortopedycznym. Oceniany jest stan naczyń krwionośnych, ich pulsy, wygląd skóry i paznokci, ruchomość poszczególnych stawów stóp oraz wrażliwość nerwów odpowiedzialnych za przenoszenie informacji o drażnieniu powierzchownym, głębokim, zmianach temperatury.
Badania neurologiczne przeprowadzane są przy zastosowaniu odpowiednich narzędzi:
Standardowy zabieg podologiczny wykonywany być powinien co 4 – 6 tygodni i składdać się z następujących elementów:
